"Muốn triển khai hệ thống mà không tuyển được kỹ sư." "Người phụ trách IT duy nhất trong công ty phải ôm luôn cả bảo trì." Những câu như vậy giờ xuất hiện ở doanh nghiệp Nhật thuộc mọi ngành, mọi quy mô.
Bài viết này tổng hợp thực trạng thiếu hụt nhân lực IT tại Nhật, so sánh 5 hướng xử lý mà doanh nghiệp có thể chọn, và gợi ý cách chọn mô hình phát triển phù hợp với từng tình huống.
Thực trạng thiếu hụt nhân lực IT
Khảo sát do Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản (METI) ủy thác, "Khảo sát cung – cầu nhân lực IT" (2019), ước tính đến năm 2030 Nhật Bản có thể thiếu tối đa khoảng 790.000 nhân sự IT.
Danh sách việc doanh nghiệp phải làm liên quan đến IT ngày càng dài: chuyển đổi số, chuyển lên cloud, ứng dụng AI tạo sinh. Trong khi đó, số kỹ sư có thể đảm nhận lại không theo kịp. Nhiều doanh nghiệp sẽ thấy mình trong ít nhất một tình huống sau:
- Đăng tuyển nhưng ít ứng viên, hoặc điều kiện không khớp
- Tuyển được rồi nhưng mất thời gian đào tạo, chưa thể làm việc ngay
- Chỉ vài người hiểu hệ thống hiện có, bảo trì phụ thuộc vào cá nhân
- Cùng một nhóm vừa phát triển mới vừa bảo trì hệ thống cũ
Vì sao chỉ tuyển dụng thì khó giải quyết
Phản ứng đầu tiên của hầu hết doanh nghiệp là đẩy mạnh tuyển dụng. Tuyển dụng quan trọng, nhưng nếu chỉ dựa vào đó sẽ gặp ba vấn đề:
- Cạnh tranh gay gắt: kỹ sư có kinh nghiệm được nhiều công ty săn đón, cạnh tranh đãi ngộ với doanh nghiệp lớn không hề dễ.
- Mất thời gian khởi động: từ lúc tuyển đến lúc làm việc hiệu quả cần thời gian để hiểu nghiệp vụ và hệ thống nội bộ.
- Khó theo nhịp nhu cầu: tăng nhân sự chính thức cho giai đoạn phát triển bận rộn thì sau dự án lại khó bố trí.
Cách thực tế hơn là kết hợp nhiều biện pháp song song với tuyển dụng.
5 hướng xử lý thiếu hụt nhân lực IT
1. Rà soát và ưu tiên công việc
Việc đầu tiên nên làm là liệt kê toàn bộ công việc bộ phận IT đang gánh. Chỉ cần tách "việc nhất định phải làm nội bộ" khỏi "việc có thể giao ra ngoài" là đã thấy rõ cần loại nhân sự nào.
- Giữ nội bộ: hoạch định gắn trực tiếp với chiến lược kinh doanh, quyết định yêu cầu, chính sách bảo mật
- Dễ giao ra ngoài: phát triển theo đặc tả đã chốt, kiểm thử, vận hành bảo trì, chỉnh sửa định kỳ
2. Đào tạo lại nhân sự hiện có
Cho nhân viên hiện tại học kỹ năng IT. Người đã hiểu nghiệp vụ mà hiểu thêm IT thường thúc đẩy số hóa sát với thực tế hơn. Nhược điểm là thời gian: đào tạo lại không giải quyết được thiếu hụt ngắn hạn.
3. Dùng công cụ no-code và AI
No-code và AI tạo sinh giúp tăng tốc các ứng dụng nghiệp vụ đơn giản, soạn tài liệu, viết một phần mã. Nhưng với hệ thống lõi, dự án quy mô lớn hay hệ thống yêu cầu bảo mật cao, vẫn cần chuyên gia đảm nhận thiết kế, quản lý chất lượng và bảo trì.
4. Thuê đối tác trong nước
Công ty gia công, dịch vụ cung ứng nhân sự (SES) hoặc freelancer. Giao tiếp tiếng Nhật thuận lợi, văn hóa kinh doanh tương đồng. Nhưng trong nước cũng thiếu kỹ sư, nên chi phí dễ tăng và không chắc có người đúng thời điểm cần.
5. Phát triển offshore / mô hình lab
Giao phát triển cho công ty ở nước ngoài. Đặc biệt, mô hình lab – giữ một đội chuyên trách cho doanh nghiệp trong một thời gian nhất định – phù hợp với công ty muốn "duy trì liên tục nhân sự có đúng kỹ năng cần thiết."
Chi tiết cách vận hành mô hình lab có tại trang Lab Development.
So sánh 5 hướng xử lý
| Hướng xử lý | Thời gian khởi động | Phù hợp khi | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Rà soát công việc | Ngắn | Bước đầu tiên của mọi doanh nghiệp | Không tự tăng nhân lực |
| Đào tạo lại | Dài | Muốn tận dụng kiến thức nghiệp vụ | Ít tác dụng với thiếu hụt ngắn hạn |
| No-code / AI | Ngắn – trung bình | Cải tiến nghiệp vụ quy mô nhỏ | Hạn chế với hệ thống lõi |
| Đối tác trong nước | Trung bình | Ưu tiên tiếng Nhật và văn hóa kinh doanh | Chi phí dễ tăng, không chắc có người |
| Offshore / Lab | Trung bình | Muốn duy trì năng lực phát triển lâu dài | Phải thiết kế kỹ cơ chế giao tiếp |
Thực tế, đa số doanh nghiệp không chọn một cách duy nhất mà phân vai, ví dụ "quyết định và định nghĩa yêu cầu ở nội bộ, phát triển – kiểm thử – bảo trì giao cho đội bên ngoài," rồi kết hợp các hướng.
4 điểm để offshore không thất bại
Hai nỗi lo thường gặp với offshore là rào cản ngôn ngữ và chất lượng. Bốn điểm sau giúp giảm rủi ro đáng kể.
- Có người cầu nối nói tiếng Nhật: một Bridge SE (BrSE) hiểu đúng yêu cầu và truyền đạt cho đội phát triển là bắt buộc. Vai trò BrSE được giải thích trong bài viết này.
- Bắt đầu nhỏ: thay vì giao phạm vi lớn ngay, bắt đầu từ vài chức năng hoặc công việc bảo trì, thống nhất cách làm rồi mới mở rộng.
- Làm rõ yêu cầu và tiêu chí nghiệm thu: thống nhất trước "thế nào là hoàn thành" để tránh làm lại.
- Kiểm tra cơ chế đảm bảo chất lượng: xác nhận kế hoạch kiểm thử, cơ chế review và cách báo cáo tiến độ trước khi ký. Có thể cân nhắc kiểm thử bên thứ ba – một đội tách biệt với đội phát triển làm nhiệm vụ xác minh.
Các tiêu chí cụ thể khi chọn đối tác được tổng hợp trong Cách chọn công ty phát triển offshore.
Vì sao Việt Nam được chọn
Ngày càng nhiều doanh nghiệp Nhật chọn Việt Nam làm điểm đến offshore. Lý do chính:
- Chênh lệch múi giờ 2 tiếng: họp và xác nhận trong giờ làm việc của Nhật
- Nguồn nhân lực IT trẻ dồi dào: nhiều bạn trẻ học IT, nhà nước coi đây là ngành tăng trưởng
- Nhiều người học tiếng Nhật: giao thương với doanh nghiệp Nhật nhiều nên có nhân sự giao tiếp được bằng tiếng Nhật
- Kinh nghiệm với khách hàng Nhật: nhiều công ty đã phục vụ doanh nghiệp Nhật lâu năm
Chi tiết về phát triển offshore tại Việt Nam có ở trang Offshore Development Việt Nam.
Câu hỏi thường gặp
Thiếu hụt nhân lực IT ở Nhật còn kéo dài bao lâu?
Ước tính của METI cho thấy đến 2030 có thể thiếu tối đa khoảng 790.000 người, và chưa có dấu hiệu sớm được giải quyết. Nên lập kế hoạch với giả định phải có nguồn lực bên ngoài, không chỉ tuyển dụng.
Công ty nhỏ có dùng offshore được không?
Được. Mô hình lab có thể bắt đầu với đội nhỏ, nhiều công ty giao bảo trì hoặc vài chức năng trước. Bắt đầu với phạm vi hẹp, ổn định nhịp làm việc rồi mở rộng là con đường thực tế.
Giao tiếp tiếng Nhật có thành vấn đề không?
Chọn đối tác có BrSE và PM nói tiếng Nhật thì yêu cầu, báo cáo tiến độ và trao đổi lỗi đều có thể bằng tiếng Nhật. Khi chọn vendor, hãy xác nhận người hiểu được đặc tả bằng tiếng Nhật có thực sự tham gia dự án của bạn hay không.
ARIS Vietnam có thể hỗ trợ gì
ARIS Vietnam là công ty phát triển phần mềm vốn Nhật, có văn phòng tại Tokyo và trung tâm phát triển tại TP.HCM và Hà Nội. Chúng tôi xây dựng hệ thống nghiệp vụ, ứng dụng web và mobile, triển khai Odoo ERP, cung cấp QA và kiểm thử.
PM và BrSE nói tiếng Nhật của chúng tôi có thể tham gia từ giai đoạn phân tích yêu cầu. Ngay cả khi bạn đang ở giai đoạn "chưa biết nên giao việc gì ra ngoài," chúng tôi sẽ lắng nghe hiện trạng và đề xuất lộ trình khả thi.
Tóm tắt
- Thiếu hụt nhân lực IT được dự báo còn tiếp diễn, chỉ tuyển dụng ngày càng khó giải quyết.
- Bước đầu tiên là rà soát công việc, tách việc giữ nội bộ và việc có thể giao ra ngoài.
- Kết hợp đào tạo lại, công cụ AI, đối tác trong nước và offshore / lab để xây dựng năng lực phát triển bền vững.
- Với offshore, cơ chế BrSE, bắt đầu nhỏ và quy trình QA chắc chắn là chìa khóa thành công.
Nếu bạn đang cân nhắc mô hình phát triển, hãy liên hệ qua tư vấn miễn phí.
Nguồn: Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản (ủy thác cho Mizuho Information & Research Institute), "Khảo sát cung – cầu nhân lực IT," 2019
